Химиялық улану — тұрмыста немесе өндірісте түрлі химиялық заттардың (уытты газдар, тұрмыстық химия, пестицидтер, ауыр металдар немесе дәрі-дәрмектер) ағзаға түсуінен болатын қауіпті жағдай. Бүгінгі таңда химиялық өнімдердің күнделікті өмірде кеңінен қолданылуы бұл мәселенің өзектілігін арттырып отыр.

Төменде химиялық уланудың негізгі себептері, белгілері және мұндай жағдайда жасалатын шұғыл әрекеттер туралы маңызды ақпараттар жинақталған.

1. Химиялық заттардың ағзаға түсу жолдары

  Улы заттар адам ағзасына негізінен үш түрлі жолмен енеді:

 Тыныс алу жолдары арқылы: Газдар (иіс газы, хлор, аммиак), булар мен аэрозольдерді жұту.

 Ас қорыту жүйесі арқылы: Сапасыз тағаммен, қателікпен немесе байқаусызда химиялық сұйықтықтарды (қышқылдар, сілтілер, еріткіштер) жұтып қою.

 Тері және шырышты қабықтар арқылы: Улы заттардың теріге төгілуі немесе көзге шашырауы.

2. Химиялық уланудың негізгі белгілері

Уланудың белгілері заттың түріне және ағзаға түскен мөлшеріне байланысты өзгереді. Дегенмен, жиі кездесетін ортақ симптомдарға мыналар жатады: тыныс алу жолы;ас қорыту жолы; теріге тиюі; жүйке жүйесіне әсері;

3. Алғашқы шұғыл көмек көрсету ережелері

Маңызды ескерту: Кез келген химиялық улану кезінде ең бірінші кезекте жедел жәрдем (103) шақыру қажет. Дәрігерлер келгенге дейін зардап шегушіге зақымдану сипатына қарай көмек көрсетіледі.

А) Газбен уланғанда:

1. Зардап шегушіні дереу таза ауаға алып шығыңыз (өзіңіздің қауіпсіздігіңізді де ойлаңыз, қажет болса маска киіңіз).

2. Қысып тұрған киімдерін (жағасын, белбеуін) шешіңіз немесе босатыңыз.

3. Егер есінен танған болса, қырынан жатқызыңыз (құсық массасына шашалып қалмауы үшін).

Б) Химиялық зат ішке кеткенде:

1. Егер адам ес-түссіз болса, оны құстыруға мүлдем болмайды.

2. Қышқылдармен немесе сілтілермен (мысалы, ағартқыш, батарея сұйықтығы) уланғанда құстыруға тыйым салынады! Себебі, улы зат кері шыққанда өңеш пен ауыз қуысын қайтадан күйдіріп, зақымдайды.

3. Дәрілік заттармен немесе бұзылған тағаммен уланғанда, зардап шегушінің есі дұрыс болса, көп мөлшерде су беріп, құстыруға және белсендірілген көмір (активированный уголь) беруге болады.

В) Теріге немесе көзге тигенде:

1. Зақымдалған теріні немесе көзді тез арада ағынды сумен кем дегенде 15-20 минут бойы жақсылап шайыңыз.

2. Химиялық зат сіңіп қалған киімді абайлап шешіп тастаңыз.

3. Күйген жерге ешқандай май немесе жақпамай (мазь) жақпаңыз, тек таза дәке таңғышын басыңыз.

4. Химиялық уланудың алдын алу шаралары

Улану қаупін барынша азайту үшін қарапайым қауіпсіздік ережелерін сақтау жеткілікті:

 Таңбалау: Барлық химиялық заттарды өзінің түпнұсқалық құтысында сақтаңыз. Оларды сусындардың (мысалы, кола немесе су пластик бөтелкелеріне) ыдысына құйып қоюға мүлдем болмайды.

 Қолжетімділік: Тұрмыстық химияны, дәрі-дәрмектерді және улы заттарды балалардың қолы жетпейтін биік немесе құлыпталатын жерде ұстаңыз.

 Қорғаныс құралдары: Тұрмыстық химиямен немесе тыңайтқыштармен жұмыс істегенде резеңке қолғап, қажет болса маска мен көзілдірік киіңіз.

 Желдету: Бояу, желім немесе күшті тазартқыштарды қолданған кезде бөлменің терезелерін ашып, жақсылап желдетіңіз.

Қорытынды

Химиялық улану — бұл секундтар мен минуттар шешім қабылдайтын қауіпті жағдай. Айналамыздағы заттарға ұқыптылықпен қарау, қауіпсіздік ережелерін сақтау және алғашқы көмек негіздерін білу адам өмірін сақтап қалудың басты кепілі болып табылады.

Д.Ташпулатова,

Абай ауданының СЭББ бас маманы